انجمن تخصصی علم و ورزش

شمشیربازی در جهان باستان

از زماني كه انسان پا به اين سياره خاكي گذاشت، مبارزه ي انفرادي وجود داشته است. انسان اوليه بايد شكار مي كرد و براي حفظ مايملك خود مجبور به جنگ و مبارزه بود، و همان اسلحه اي كه براي شكار به كار مي برد در مبارزه هاي انفرادي خود نيز مورد استفاده قرار مي داد. توسعه و پيشرفت اسلحه ها از چماق اوليه گرفته تا شمشير با توجه به كشورها و فرهنگ هاي مختلف تنوع پيدا كرد. شمشيرها در آغاز بزرگ بوده و با دو دست مورد استفاده قرار می گرفتند و قبل از كشف آهن، از جنس مفرغ و برنز ساخته مي‌شدند. با‌ ‌كشف آهن، وزن شمشيرها بيشتر شد و انواع گوناگونی از شمشيرهاي كوتاه و بلند و پهن و كج ساخته شد.‌ اما بعد از اصلاحاتي كه در فلز فولاد به وجود آمد به تدريج نازكتر و سبكتر شدند، و سرانجام به اسلحه هاي ظريف و قابل انعطافي تبديل شدند كه ما امروز مي بينيم و با يك دست به كار مي بريم.

به کارگیری شمشیر در جنگ ها, در سراسر جهان باستان رواج داشته است و نمی توان سرزمین خاصی را آغازگر استفاده از شمشیر دانست. نقش برجسته ای در اهرام مصر باستان برجای مانده است که در زمان رامسس سوم مسابقه شمشیربازی را در 1190سال پیش از میلاد تصویر می کند. در خصوص به کارگیری شمشیر به عنوان نوعی وسیله ورزشی شاید بتوان رم باستان را نیز پیشگام خواند. در اسناد و مدارک قدیمی ایران، چین و هند به رواج فراگیری هنر شمشیربازی در بین طبقه های مرفه و برهمن ها اشاره شده است.

درموزه ژاپن، مجموعه‌اي از شمشيرهاي قديمي‌ ‌نگهداري مي‌شود كه حدود 2 هزار سال از زمان ساختن آنها مي‌گذرد.در اين گنجينه‌، ‌شمشيري وجود دارد به نام (روزانازينو) كه توسط پرنس(پامانوميگوتو) ساخته شده است. در اين كشور، همچنين ورزشي با سابقه چند هزارساله‌ ‌متداول است به نام (كندو) كه در آن به كمك قطعه چوبي بلند از جنس ني خيزران، به حمله‌ ‌و دفاع مي‌پردازند و اين در حقيقت شيوه‌اي براي آموزش فنون و اصول شمشيربازي و‌ ‌مهارت يافتن در آن است.

شمشیربازی در اسلام ‌

شمشیربازی یكی از ورزش های رزمی اسلامی که رسول اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) آن را توصیه کرده و فراگیری آن را تشویق کرده اند، و در طول حیات خود آن را انجام داده و در تعلیم و تعلم هنرهای گوناگون آن پیشقدم بوده اند. شمشیربازی جزء فنون نظامی آن زمان بوده و سربازان ملزم به فراگیری فنون آن بوده‌اند تا بتوانند از خود و كشورشان دفاع نمایند. شمشير و شمشيربازي در اسلام جايگاه و منزلت خاصي دارد كه بر كسي پوشيده نيست . بدون ترديد اگر شمشيرهاي نيرومند و خداجوي رزمندگاني همچون اميرالمؤمنين علي و حمزه سيدالشهدا علیهما السلام نبود، اسلام به خوبي پا نمي گرفت.

پيامبر گرامي اسلام ( ص ) ، جملات زيبايي در وصف شمشير دارند:

اَلجَنَّهُ تَحْتَ ظِلالِ السُّيُوفِ. (بهشت زير سايه ي شمشيرها است)
َالْخَيْرُ كُلّهُ فِي السَّيُفِ وَ تَحْتْ ظِلِّ السَّيْفِ. (همه ي خوبي ها در شمشير و زير سايه ي شمشير است)

امام باقر ( ع ) نيز در پاسخ حكم كه مي پرسد : « آيا صاحب شمشير تويي ؟ »مي فرمايد :

يا حَكَم ! ... كُلُّنا صاحِبُ السَّيْفِ وَ وارِثُ السَّيْفِ. (اي حكم ! ... همه ي ما صاحب شمشير و وارث شمشيريم)
اما صادق ( ع ) شمشير را يكي از مصاديق « قوّه » در تفسير آيه ي « وَاَعِدّوا لَهُمْ مَااسْتَطَعْتُمْ مِن‎ْ قُوَّهٍ » مي داند.

شمشیربازی در جهان وایران

شاید به جرات بتوان گفت که تاریخ استفاده از شمشیر به قدمت تاریخ است.

 الف تاریخ

شمشیر،فرزند تکامل یافته نیزه

شاید به جرات بتوان گفت که تاریخ استفاده از شمشیر به قدمت تاریخ است.

بحث دفاع از جان ومحل زیست وبه خصوص پرکردن شکم از ابتدای زندگی بشر ،ستیز ونبرد بر علیه یکدیگر را پایه گذاری کرد.

بشر اولیه در نتیجه تجربه برای دفاع از خود ودفع خطر وکشتن حیوانات برای استفاده از گوشت وپوست آنها تنها از امکانات طبیعت می توانست سود ببرد.تا موقعی که از تراش سنگ برای ساخت نیزه وچاقوی سنگ توفیق نیافت از شکل طبیعی ان استفاده می کرد.

اما این راه چاره ساز نبود زیرا با پرتاب سنگ دیگر، سلاحی در دست نداشت که در صورت اصابت نکردن و حمله کردن فرد ویا حیوان بتواند از خود دفاع نماید،ناچار یا باید فرار می کرد که در ان صورت گرسنگی ار را آزار می داد ویا در صورت ماندن به یقین جان خود را از دست می داد .

استفاده از چوب درختان دومین عنصر طبیعی بود بشر از ان استفاده کرد. با استفاده از چوب می توانست ضربات متعدد وارد کند وضمنا می توانست در صورت حمله متقابل از خود دفاع نمایند .

بعدها بعد از استفاده از سنگ و تراش آن توانست چاقو ،تبر ونیزه سنگی بسازد و مورد استفاده قرار دهد این وسایل توسعه یافت تا اینکه بشر موفق به کشف فلز شد ،شناخت فلز شکل وسایل دفاعی وتهاجمی را به کلی تغییر داد وفصل جدید به عصر پیکار ها وارد گردید.

تجربه به بشر اموخت که هر چه اسلحه تیز بیشتری داشته باشد موثرتر خواهد بود .بنا براین سلاح ها تغییر زیادی یافت.

در بررسی ووکشفیات تاریخی مشخص شده که قبل اینکه شمشیر شکل ثابتی به خود بگیرد .نیزه اولین سلاح تهاجمی و تدافعی به شمار می رفته و به نحو موثری مفید واقع شده ،بنابراین گفته شده است که نیزه شکل ناقص و توسعه نیافته شمشیربوده است.

با توسعه جوامع وتحولات در صنایع اولیه شمشیر نیز در طول تاریخ اشکال متعددی به خود گرفت.تاریخ مللی چون ایران ،روم ومصر شاهد دلاوری های مردان وزنان شمشیرزنی است که قدرت شمشیرزنی آن ها فتوحات بزرگی را رقم زده است به گفته شاهنامه فردوسی ،تاریخ ایران پر از مردان وزنانی شمشیرزنی بوده که دلاوری های آن ها سربلندی این سرزمین بزرگ ومقدس را تضمین کرده است که البته نقش مربیان کار آزموده چشم گیر بوده است.زنانی چون "گردآفرین"مردانی چون "صلاح الدین"

،"نادرسپر شیر" جنگ چالدران وحماسه قهرمانان نام آور ایران.

در معابد مصر نقوشی مشاهده شده که دلالت بر آموزش فن شمشیربازی و مسابقه در آن دوران بوده است.یکی از این نقوش که به تاریخ 1190قبل از میلاد مسیح است دو نفر شمشیرباز را نشان می دهد که در حال مبارزه دوستانه با یکدیگر هستند،هر کدام از این دو شمشیرباز ماسکی به صورت دارند و در عقب صحنه نیز شخصی را نشان می دهد که امتیاز مسابقه دهندگان را همزمان ثبت می کند که در حقیقت وی یک داور است.این قدیمی ترین اثری است و نکته قابل توجه این است که استفاده از ماسک در مسابقات شمشیربازی تاریخ بسیار نزدیکی دارد.

از 4000 (چهار هزار سال)قبل تاکنون در ژاپن ورزشی معمول است به نام کندو KENDOO،که دو طرف با لباس و ماسک چوبی از خیزران عملیات حمله ودفاع را به نمایش می گذارند ومسابقه می دهندکه در حقیقت اصول شمشیربازی را به کار می برند.

اغلب قبایل ایران در مراسم سنتی خود از گونه ایی رقص با دو تکه چوب استفاده می کنند که نمایشی است از وسیله رزمی (شمشیر)که البته اگر منشا و مبدا شمشیربازی به صورت اصولی را بخواهیم باید ان را در کشف فلز دانست.

در قرون وسطی استفاده از شمشیر مورد توجه خاص قرار گرفت،شمشیرها به دلیل اینکه بود جنگاوران با لباس جنگی که عبارت بود از کلاه خود وزره سنگین بدن خود رامی پوشاندندلذا زمخت وسنگین بود و برای نفوذدر زره از شمشیرهای سنگین استفاده می شدتا با ضربات سنگین خود زره ویا سپر را در هم خورد کرده ویا بدرندواین شمشیرها به قدری سنگین بود که با دو دست استفاده می شد واز این نظر به شمشیر دو دستی یا اسپادینو SPADINO ،نامیده می شد.

البته علاوه بر این شمشیرها از وسایلی مانند تبر جنگی،گرز وزنجیر وچهار پر استفاده می کردندو اگر اینها نیز کارگر نبود در اخرین نبرد به زورآزمایی وکشتی روی می آوردند.اختراع باروت تحول بزرگی در جنگ به وجود اورد و درفلصله 50(پنجاه)سال به کلی اصول ووسایل جنگی گذشته را دگرگون کرد.حالا دیگر جنگ آوران با زره پوش را با گلوله ای از تفنگ می انداختند ولی هنوز پایه واساس جنگ بر دوش سوارنظام که با شمشیرهای اخته حمله می کردند نهاده شده بود.

توسعه سلاح های مخرب نشان داد که زره تحرک جنگجویان را کند کرده و خطر نابودی ان ها را افزایش می دهدلذا با کنار گذاشتن زره،چابکی ومهارت های جای سکون وسنگینی را گرفت.

با از بین رفتن زره ،چابکی ومهارت ها در شمشیرزنان اهمیت وارزش پیدا کرد.بنابراین علاوه بر اینکه شمشیرها سبک تر ورام تر شدند،کلاس های آموزشی در مکاتب وتکنیک های مختلف وبا مربیان کار آزموده قدم به میدان گذاشتند و در حقیقت فن شمشیربازی به عنوان یک هنر (هنر شمشیربازی)زنده شد.از قرن پانزدهم مکاتب شمشیربازی در کشورهای مختلف اروپا پایه گذاری شد و کشورهایی مانند ایتالیا،فرانسه،المان،مجارستان ،عمده کشورهای بزرگ آن زمان بودند.

با ظهور استادان معروفی مانند استاد MAESTRO FRANCESCO ALFIERI (فرانچسکو الفیری)از ایتالیا ومکتب آلمانی Mayer (مایر)در سال 1570که در سالدرام ها (سالن های شمشیربازی )آموزش شمشیربازی می دادند بنیان آموزش گذارده شد متاسفانه ایران به دنبال گسترش وآموزش شمشیربازی نرفت،در این زمان تیغه های شمشیربلند بودندتا ضمن اینکه ضربه را از دور به حریف وارد می کردند،خود را دور از دسترس حریف قرار دهندوالبته برای دفاع مقابل این شمشیر علاوه بر داشتن شمشیری مانند خودش ،شمشیرکوتاه تری ابداع شد یعنی یکدست شمشیرتیغه بلندو یکدست شمشیر تیغه کوتاه ودر این صورت حملات حمله ایی و دفاعی با هر دو دست صورت می گرفت ولی هنوز تحرک وچالاکی را از آن ها می گرفت ،بنابراین تغییرات اساسی صورت گرفت.

اغاز قرن شانزدهم ، براستی آغاز هنر شمشیربازی است زیرا مکاتب وروش های آموزشی مختلف به وجود آمد وتوسعه یافت علاوه بر آموزش های فنی ،شمشیرباز باید با روح جوانمردی در مبارزات آشنا می شد.قرن شوالیه ودوئل یا مبارزات تن به تن حاصل دست آوردهای قرن16و17 است.

شمشیردر آن زمان ترکیبی از اسلحه"سابر "و"اپه"بود که هم از نوک برای فرو کردن وهم از لبه برای برش دادن استفاده می شد(امروز سابر در مسابقات شمشیربازی به همان طریق استفاده می شودیعنی ضربه با نوک ولبه زده می شود ولی دیگر خطری ندارد).دوئل بدون محافظ یعنی کلاه ولباس انجام می شد وگاهی مرگ به دنبال داشت(بستگی به قرارداد دوئل داشت ،یعنی یک ضربه ویا مبارزه تا مرگ دیگری).

در سال 1780 ماسک برای مسابقات شمشیربازی توسط یک فرانسوی به نام BOESSIERE بورسیه طراحی شد ومورد استفاده قرار گرفت.

ب.شمشیربازی نوین یا مدرن

قرن هیجدهم باید به کلاسیک وبه فرم وقانونمند کردن ورزش شمشیربازی اختصاص داد شمشیربازی از صورت پراکندگی مرکزیت گرفت وقوانین ومقرراتی جهت مسابقات تدوین گردید.

اولین قوانین فنی مسابقات توسط کنگره جهانی فدراسیون شمشیربازی در سال 1914 به تصویب رسیدکه در طول90 سال شامل تغییرات کلی شده است.

بعد از پیشنهاد بارون دوکوبرتن COUBERTIN برای انجام باز های المپیک ،اولین المپیک در سال 1986 در آتن یونان برگزار شد وشمشیربازی جز اولین رشته هایی بود که در المپیک آتن انجام گرفت وتا کنون بدون وقفه ودر تمام المپیک ها جزو رشته های المپیکی است.

ناگفته نماند قبل از اولین المپیک مسابقات شمشیربازی به صورت های گوناگون برگزار می شد.دوران اولیه شمشیربازی مسابقات در پیست PIST ،(محلی که دو شمشیرباز بر روی ان مبارزه می کنند)کوتاه انجام می شدومسابقه دهندگان مجبور بودند در حالت گارد ثابت (بدون جلو وعقب رفتن)مسابقه دهنددر این حالت قدرت ،عکس العمل وتکنیک برتر می توانست برنده مسابقه باشد.ولی بعدها با پیشرفت شمشیربازی به طول پیست اضافه شدوشمشیربازان توانستند در طول پیست مسابقات آزادی عمل بیشتری برای حمله ودفاع داشته باشند.در هر شمشیربازی از سه نوع اسلحه یا وسیله مسابقاتی استفاده می شود.

فلوره FLEURET ،اپه EPEE وسابر SABRE که هر کدام از سلاح ها روش بازی خاص خود را داشته وهدف هایی را که مورد اصابت قرار می دهنددر هرکدام فرق کرده ومتفاوت است.

قبل از اینکه شمشیربازی به صورت امروزی انجام شود و ضربات با وسایل الکتریکی ثبت شود که داوری را ساده تر کرده است .قضاوت در مسابقات بسیار مشکل بود چون ضربات وارده با چشم غیر مسلح انجام می شد و اشتباه بسیار صورت می گرفت در مسابقه که بین دو نفر انجام می شد دارای 5 داور یک داور وسط (که حرکات مسابقه ایی را تجزیه وتحلیل می کرد)وچهار داور کنار دو داور برای هر نفر .بعد از هر سوی رد وبدل کردن شمشیر داور وسط اگر حس می کرد که به یک طرف ضربه ایی وارد شده مسابقه را متوقف وتجزیه وتحلیل خود را ارئه می داد،که ابتدا از شروع کننده حمله آغاز می کرد (حمله شمشیربازی تقدم اولیه دارد)و از داوران می پرسید که آیا ضربه وارد شده است یا نه.اگر دو داور کناری جواب مثبت می دادند ثبت اولین ضربه به نفع او انجام می شد(داور وسط یک و نیم رای وداوران کنار هر کدام یک رای داشتند)ولی اگر دو داور رای منفی می دادنددر اینجا داور وسط حتی اگر به نظر او ضربه وارد شده باشد،رای دو داور مورد قبول قرار می گرفت،چون داور وسط یک رای ونیم وداوران کنار جمعا دو رای داشتند.

ولی اگر دو داور کنار رای منفی می دادند به معنی این بود که حمله اولیه دفاع شده است بنابراین داور وسط حق را به شمشیرباز مقابل می داد و از دو داور دیگر پرسید گایا بعد از دفاع حمله متقابل به نتیجه رسید یا نه و به همین ترتیب تجزیه وتحلیل ادامه می یافت و داور وسط نتیجه گیری می کرد.مثبت یا منفی ،حالتی دیگر آنکه اگر دو داور کنار یکی منفی ویکی مثبت رای می دادند ولی داور وسط مطمئن بود که ضربه وارد شده است چون رای داوران کنار (منفی،مثبت وخنثی می شد)بنابراین ضربه مثبت و به نفع شمشیرباز ثبت می شد.

بعدها از اینکه اشتباهات تکرار نشود وسایل پیشرفته الکترنیکی را جایگزین کردندکه ای کار علاوه بر کنار رفتن 4 داور کناری اشتباهات دید به طور کل از بین رفت ودستگاه الکتریکی ضربات را ثبت می کرد وفقط با یک داور مسابقات اداره می شد ،که ضربات وارده که به دستگاه منتقل می شد با اصول فنی شمشیربازی تجزیه،تحلیل وقضاوت می نماید.

شرح فنی کلیه مسابقات ووسایل به شرح مفصل نیاز داردکه در این نوشته جای آن نیست.

ورزش شمشیربازی برای زنان ومردان یکسان است.البته تا مدت ها زنان فقط با اسلحه فلوره مبارزه می کردند ولی اکنون زنان نیز مانند مردان در هر سه اسلحه مسابقه می دهند.لباس شمشیربازان در مسابقه سفید است که تمام بدن را سر تا پا می پوشاند.سر نیز توسط یک ماسک محافظت می شودواین سفیدی لباس در طول یک قرن تغییر نکرده است.

در اولین المپیک در یونان در سال 1896 فقط مردان شرکت کرده بودند وبرندگان فلوره واپه (هر دو اسلحه)وGRAVELLOTTO از فرانسه ودر قسمت سابر GIOR CIAPES گرسیاپس از کشور یونان بود.

اولین مسابقه زنان در سال 1924 برگزار شد.در شمشیربازی ،سرعت عکس العمل،تصمیم گیری در کوتاه ترین زمان وقدرت بدنی اهمیت ویژه ایی دارد.

تهیه وتنظیم:هوشمند الماسی

تاریخچه شمشیربازی در ایران:

ورزش شمشیربازی برای نخستین بار در سال ۱۳۲۸در ایران معرفی شد. تیم ملی مردان و زنان ایران در بازی‌های‌ ‌آسیایی ۱۹۷۴ تهران به مقام قهرمانی رسید. ایران توانست ۱۶مدال طلا، ۳مدال نقره و ۷مدال برنز در انفرادی و تیمی به دست آورد و با شایستگی قهرمان آسیا شود. اما در اواخر سال ۱۳۵۹با‌‌ ‌تصمیم سازمان تربیت بدنی ایران فعالیت شمشیربازی متوقف شد. این وقفه ۱۰سال به‌ ‌طول انجامید که سبب از دست دادن جیگاه رفیع این رشته در آسیا گردید. پس از راه اندازی مجدد آن در سال ۱۳۶۸شمشیربازی دوباره فعالیت های خود را از سر گرفت. و هم اکنون مسئولین و عوامل اجرائی و متخصصین فنی فدراسیون تلاش های فراوانی در زمینه برنامه ریزی علمی و اصولی در جهت ارتقاء جایگاه ایران در سطح آسیا داشته و دارند که در صورت کمک و مساعدت وزارت محترم ورزش و جوانان و همچنین کمیته ملی المپیک این امر میسر خواهد شد.

بهترين شمشيرزن تاريخ
لا فتي الا علي،‌ لا سيف الا ذوالفقار. (علي از همه جوان ها بهتر و ذوالفقار او از همه شمشيرها بُرنده تر است)

بدون ترديد، حضرت علي عليه السلام اولين پيشواي شيعيان جهان، بهترين، نيرومندترين و متخصص ترين شمشيرزن تاريخ بوده است. جالب اين که ضربات شمشير مولا علي عليه السلام، از ضربات شمشير همه شمشير زنان ديگر متمايز و در نوع خود بي سابقه بود.امیر مومنان (ع) گاه فنون و تکنيک هاي شمشيرزني و نحوه غلبه بر حريف را، به نيروها و فرزندان خويش آموزش مي دادند.

شمشیربازی در اروپا

ورزش شمشيربازي در ابتداي قرن چهارم ميلادي در‌ ‌اروپا متولد شده است. كشور آلمان پيش‌قدم اين ورزش بوده است و در ابتداي قرن‌ 15، شمشيربازي از آلمان به ايتاليا راه يافت و در قرن بعدي در اروپا متداول‌ ‌گرديد و مدارس شمشيربازي به آموزش علاقمندان اين ورزش پرداختند.البته انگيزه‌ اصلي‌ از كسب مهارت در شمشيربازي آن بود كه افراد خود را مهياي دوئل(جنگ تن به تن‌) ‌كنند.

در اروپا شمشیرهای متنوعی به کار برده می شد. در حالي كه در بريتانيا شمشير برنده ترجيح داده مي شد، در ايتاليا شمشير نوك تيز مورد علاقه بود. از آنجائي كه ايتاليا يكي از مراكز فرهنگي بود بزودي اسلحه هاي آن كشور در تمام قاره اروپا نفوذ پيدا كرد. شمشير بازان انگليسي به اين اسلحه ها اعتقاد نداشتند و عملكرد نوك آنها را تحقير مي كردند و هنگامي كه اولين اساتيد اين اسلحه ها در قرن 15 و 16به انگليس آمدند، انگليسي ها در كاربرد اين اسلحه ها دشواري هاي زيادي داشتند.

در اين دوره مبارزه براي گرفتن جايزه مرسوم بود. اساتيد اين رشته يا افسران ارتش درجات خود را با مبارزه اي كه روبروي همكاران خود براي گرفتن جايزه اي اجرا مي كردند، بدست مي آوردند. آنها ناگزير بودند كه اسلحه هاي مختلفي را نمايش دهند از چوب هاي باريك گرفته تا تيغه هاي برنده و بالاخره تيغه هاي نوك تيز.هنگامي كه اولين اساتيد ايتاليايي وارد انگليس شدند با اين مواجه شدند كه ابتدا بايد مزيت اسلحه هاي نوك تيز را در برابر اسلحه هاي برنده، ثابت كنند. و از آنجایی که بعضي از اين اساتيد نتوانستند از عهده اين امر برآيند به كشور خود باز گشتند.

در اواسط قرن شانزدهم اولین مدرسه شمشیربازی مدرن در اسپانیا تاسیس گردید که آقایان پنس دوپریبنان و پدرو دو تور در آن آموزش می دادند. مدرسه شمشیربازی فرانسه در سال 1567 به دستور شارل نهم شروع به کار نمود و به نام آکادمی سلطنتی شمشیربازی نام گزاری گردید.

همچنان كه مربيان شمشير بازي صنفي براي خود به وجود مي آورند، تعليم و آموزش تكنيكي تر مي شد، و اين تكنيك و تاكتيك ها در كنار وسائل و امكانات مدرن روز، بيش از پيش عالي و كامل تر مي شد.آنها زير بناي شمشير بازي مدرن را به وجود آورند. براي تمرين از شمشيري مانند شمشير فلوره استفاده مي كردند كه نوك آن جهت ايمني بوسيله دكمه اي پوشانده مي شد.اين دكمه باندازه اي بزرگ بود كه به چشم صدمه نزند، جائي كه قبلاً خيلي آسيب پذير بود. با اين وجود اين اسلحه هنوز هم خطرناك بوده و ضربه اي كه به صورت يا گردن اصابت مي كرد جراحات قابل توجهي به وجود مي آورد، و لبه هاي تيغه كه بر اثر استفاده زياد تيز مي شد مي توانست دست ها، گردن و پا را ببُرد. هدف مورد قبول قسمتي بود كه مي توانستند آنرا پوشش دهند(تنه). كه همان هدف فلوره امروزي مي باشد.

خطر ديگر اين بود كه اگر دو بازيكي در حين تمرين با هم حمله مي كردند به علت عدم كنترل، امكان اصابت شمشيرها به هرجائي ممكن بود. بنابراين قانوني جهت رعايت « حق تقدم » تنظيم شد كه نهايتاً به حمله كننده داده شد. اين مطلب كه بصورت يك قرارداد اخلاقي بين ورزشكاران در آمده بود، اكنون بصورت قانون درآمده است.

در اواخر قرن 17 ميلادي كه بسياري از كشورها دوئل را ممنوع اعلام كردند،‌ ‌زمينه براي گسترش شمشيربازي به عنوان يك ورزش فراهم شد و باشگاه‌هاي‌ ‌زيادي تاسيس شدند تا به تربيت شمشيربازان بپردازند.

در اواسط قرن نوزدهم ماسك دوباره مورد استفاده قرار گرفت (مداركي وجود دارد كه ماسك در مصر باستان به كار برده مي شد) و اندازه تكمه نوك شمشير كاهش پيدا كرد. سپس بازيكنان شروع به پوشيدن لباس هاي مخصوصي كردند، اما قوانين به همان صورت باقي ماند.

گاه گاهي مبارزات دوئل نيز برگزار مي شد هر چند كه در چند كشور بر خلاف قانون بود. شمشيري كه در اين نوع مبارزه به كار مي رفت كمي بزرگتر بود ( شمشير اپه ). دراپه محل اصابت ضربه مهم نبود بنابراين هدف تمام بدن بود. شمشير بازاني كه اين رشته را بعنوان يك ورزش تمرين مي كردند تصميم گرفتند كه اين نوع شمشير و مبارزه را امتحان كنند. بدين ترتيب اپه به عنوان يك اسلحه ورزشي به ميدان آمد، نوك آن بوسيله تكمه اي پوشانده و هدف تمام بدن و هيچ گونه حق تقدمي در مبارزه وجود نداشت.

شمشير برنده هنوز در جنگ به كار مي رفت. اين شمشير بر دو نوع بود، شمشير نيروي دريائي و شمشير سواره نظام، به تدريج اين شمشيرها نيز به يك نوع شمشير ديگر تبديل شدند كه سابر ناميده شد. قانون حق تقدم فلوره در اين رشته نيز رعايت مي شد، اما هدف مورد قبول از كمر به بالا بود. بدين ترتيب امروزه در شمشير بازي مدرن سه رشته وجود دارد: فلوره، اپه و سابر كه تغييرات فراواني با روزهاي آغازين استفاده از آنها، کرده است.

در سال های آخر قرن نوزدهم ورزش شمشیربازی به قدری در اروپا متداول بود که حتی قبل از تصویب مقررات مربوط به آن، جزو مسابقات رسمی اولین دوره بازی های المپیک (آتن 1896) قرار گرفت.

عصر جدید شمشیربازی

در اولین مسابقات المپیک(آتن) که در سال 1896 برگزار گردید 13 شمشیرباز از 4 کشور در این رویداد ورزشی بزرگ شرکت کردند. از این پس شمشیربازی بطور گسترده ای در بازی های المپیک رواج یافت و مقررات امروزی این رشته از آن زمان نهادینه گردید. در المپیک لندن مسابقات رشته فلوره و سابر برگزار شد.

فدراسيون جهاني شمشيربازي FIE در 29 نوامبر 1913 در پاریس تاسیس شد. در کنگره جهانی کمیته های ملی المپیک که در سال 1914 در پاریس برگزار گردید مقررات فدراسیون بین المللی شمشیربازی مورد تصویب قرار گرفت و در سال 1919 به عنوان«قوانین مسابقات شمشیربازی» شناخته شد. و پس چندین مرحله جرح و تعدیلی که در چندین کنگره FIE رخ داد بالاخره در کنگره سال1954 نام «قوانین تکنیکی» بر آن گذاشته شد. تغییرات و اصلاحات متوالی در کنگره های سال های 1858 1964، 1972، 1973، 1983، 1997 2006، 2007، 2008، 2009، 2010 انجام گردید. این اصلاحات جهت مدرنیزه کردن و بالابردن میزان امنیت تجهیزات مورد استفادهدر این رشته به عمل آمد که هنوز هم ادامه دارد.

فلوره

اولین مقررات این رشته در سال 1914 در کنگره فدراسیون جهانی توسط کمیته فلوره به ریاست ژنرال اتوره ایتالیایی به تصویب رسید. آنها همان مقرراتی بودند که توسط ریاست کمیته تکنیکی فلوره فدراسیون شمشیربازی فرانسه آقای کامیل پریوست، که ریاست آکادمی شمشیربازی وقت نیز بود، تنظیم شده بود. قوانین مربوط به استفاده از دستگاه الکتریک در سال1957 وضع گردید و تا کنون توسط چندین کنگره مورد جرح و تعدیل قرار گرفته است.

اپه

اولین مقررات این رشته در سال 1914 به تصویب رسید که بر اساس مقررات قبلی اپه موجود در آن زمان که قبل از تاسیس فدراسیون جهانی در سال 1892 در فرانسه و سایر کشورها گرد آوری شده بود، تنظیم گردید. مقررات اپه الکتریک در سال 1936 تنظیم و تا کنون توسط چندین کنگره به روز شده است. در کنگره 1984 اپه بانوان پیشنهاد گردید و در کنگره 1987 تصویب شد که از سال 1989 به بعد در مسابقات قهرمانی جهان برگزار گردد.

سابر

قوانین این رشته بر اساس مقررات مسابقات شمشیربازی المپیک های 1908 لندن و 1912 استکهلم، که برگرفته از قوانین شمشیربازی مجارستان بود، تنظیم گردید. این مقررات در سال 1914 در کمیته سابر FIE به ریاست دکتر بلا ناگی ریاست وقت فدراسیون شمشیربازی مجارستان به تصوین رسید. این رشته در سال 1988 الکتریک شد و مقررات جدید آن وضع گردید.

شمشيربازي در‌ ‌ايران

ورزش شمشيربازي براي نخستين بار توسط ميرمهدي ورزنده در ايران معرفي و در دارالمعلمين ورزش تدريس شد. سپس در مدرسه نظام آن زمان آموزش و بتدریج گسترش یافت. در سال 1328 سه نفر از جوانان ايراني‌‌ ‌كه براي تحصيل به اروپا رفته بودند با ورزش شمشيربازي آشنا شدند و پس از بازگشت به‌ ‌ايران، كوشش فراواني در گسترش هر چه بيشتر اين ورزش به عمل آوردند. آقایان مهندس ابتهاج، مهندس نیر نوری و دکتر بصیر پایه گزاران اولیه شمشیربازی در ایران هستند. در همین سال فدراسيون شمشيربازي ايران را تاسيس و مهندس ابتهاج به عنوان اولین رئیس فدراسیون شمشیربازی معرفی گردید.

در سال 1329 فدراسیون آندره ماراتزي ايتاليایی را براي آموزش‌‌ ‌شمشيربازي به ايران دعوت کرد. ماراتزي با وجود آن كه ‌ حدود 70 سال سن داشت اما تلاش و‌‌ ‌كوشش بسياري در پایه ریزی مکتب کلاسیک شمشیربازی در ایران نمود.

در سال 1330 با استفاده از تجربیات مرحوم دکتر بصیر طرح توسعه و گسترش آغاز گردید و قهرمانان بنامی همچون آقایان مهندس هوشمند الماسی، امیر مهماندوست و تراب پزشکی به جامعه شمشیربازی معرفی گردیدند.

در سال 1325 مربي ديگري از ايتاليا به نام‌‌ ‌ آنیلو پاساريلو ایتالیایی به ايران آمد و به مدت 10 سال در آموزش شمشيربازان ايراني و آشنا كردن آنها‌ ‌با شيوه‌هاي پيشرفته اين ورزش پرداخت.اما در آن زمان مكان مشخصي براي تمرين شمشيربازان ‌وجود نداشت و زيرزمين خاكي يك ساختمان در خيابان- فلسطين كنوني - در تهران كه محل‌ ‌باشگاه ايران بود، مورد استفاده دوستداران شمشيربازي قرار مي‌گرفت.

مهندس هوشمند الماسی که از شاگردان مکتب آندره ماراتزی بود، به منظور تکمیل دانش شمشیربازی خود به ایتالیا اعزام گردید و به مدت طولانی از آموزه های مربیان برجسته ایتالیا بهره گرفت. ایشان پس از مراجعت به ایران کمک شایانی به ارتقاء سطح کمی و کیفی شمشیربازی کشور نمود.

در سال ‌‌1345 مسابقات جهانی جوانان برای اولین بار در ايران و در تالار ورزشي تازه تاسيس‌ ‌هفت‌تير -واقع در ضلع شمالي پارك شهر تهران - برگزار شد. این مسابقات جهش قابل توجهی در شمشیربازی ایران به وجود آورد. در اين مسابقات، ‌رئيس فدراسيون بين‌المللي شمشيربازي حضور يافت وبا كمك او 3 شمشيرباز‌ ‌برجسته ايران(شاپور زرنگار، بيژن زرنگار و عباس افضلي) براي گذراندن دوره عالي‌ ‌مربيگري، عازم فرانسه شدند و در موسسه ملي ورزش فرانسه LINS به فرا گرفتن اصول و فنون‌ ‌پيشرفته اين ورزش پرداختند. اين3 نفر پس از بازگشت به عنوان مربيان تيم ملي مشغول‌ ‌به كار شدند.

در سال 1346 تیمسار مهندس هوشمند الماسی به عنوان رئیس فدراسیون منصوب گردید. از این تاریخ با بهره گیری از مربیان بین المللی داخلی و خارجی فعالیت گسترده ای به عمل آمد. در سال 1347 سالن ويژه‌اي براي ورزش شمشيربازي در قسمت شمالي ورزشگاه‌ ‌امجديه بنا گرديد و به اين ترتيب شمشيربازي در ايران شكل فعال تری به خود گرفت. در‌ ‌نتيجه گسترش و توجه بيشتر به شمشيربازي که با استخدام دو مربی بنام اتحاد جماهیر شوروی آن زمان (آقایان پیچکوف و تولاکوف) که با وارد نمودن انبوهی از وسایل و تجهیزات مدرن شمشیربازی همراه بود، تيم ملي مردان و زنان ايران در بازي‌هاي‌ ‌آسيايي تهران 1974 به مقام قهرماني رسید. ایران توانست 16 مدال طلا، 3 مدال نقره و 7 مدال برنز در انفرادی و تیمی به دست آورد و با شایستگی قهرمان آسیا شود. از افتخارات این دوره احراز پست ریاست کنفدراسیون شمشیربازی آسیا توسط تیمسار الماسی بود که تا چند سال بعد از پیروزی انقلاب اسلامی نیز در اختیار ایران بود.

از قهرمانان صاحب نام شمشیربازی ایران آن زمان می‌توان به آقایان احمد اکبری، اصغر پاشاپور ، پرویز الماسی، کیومرث طلوعی در رشته فلوره، پیروز آدمیت، سرژیک آسادوریان ، اسفندیار زرنگار، ایرج دستگردی و علی بدر در رشته اپه، حمید فتحی، منوچهر شفاهی، احمد اسکندرپور، اسماعیل پاشاپور در رشته سابر و خانم‌ها گیتی محبان، مهوش شفاهی، مریم آچاک، ژیلا الماسی و مریم شریعت‌زاده در رشته فلوره بانوان، اشاره کرد.

شمشیربازی در جمهوری اسلامی ایران

پس از پیروزی انقلاب اسلامی فدراسیون شمشیربازی بصورت شورایی و به ریاست مرتضی خانمحمدی اداره می شد تا این که در اواخر سال 1359 با‌‌ ‌تصميم سازمان تربيت بدني ايران فعاليت شمشيربازی متوقف شد و اين وقفه 10 سال به‌ ‌طول انجاميد. سپس از سال 1368 شمشیربازی دوباره فعالیت های خود را از سر گرفت. در دوره جدید فعالیت فدراسیون شمشیربازی به ترتیب آقایان علی رحیمی، سید امیر حسینی، مهدی محمدزاده و دکتر فضل الله باقراده به عنوان رئیس انتخاب شدند.

در دوره مهندس علی رحیمی(1373- 1369) خوابگاه فدراسیون احداث گردید و شمشیربازی دوره احیای مجدد خود را از سر گرفت. اولین تیم شمشیربازی پس از بازگشایی مجدد به بازی های آسیایی پکن اعزام گردید و در اسلحه سابر در جایگاه سوم آسیا قرار گرفتند.

در دوره سید امیر حسینی(1377-1373) فعالیت های قابل توجهی در زمینه گسترش و توسعه این رشته برداشته شد از جمله: برگزاری مسابقات بین المللی دهه فجر - کاپ های ستارخان، خزر، نقش جهان – اولین دوره مسابقات شمشیربازی کلاس A جهانی در سال 1375 در تهران – مسابقات قهرمانی مردان آسیا(جام ذوالفقار) و مسابقات شمشیربازی غرب آسیا در سال 1376- برگزاری اولین آزمون داوری بین المللی در ایران – دعوت از آقای یوری پیچکوف ریاست وقت فدراسیون شمشیربازی روسیه و استاد بین المللی رشته سابر جهت برگزاری کلاس توجیهی مربیگری، مدیریت و برنامه ریزی شمشیربازی مدرن در سال 1377 – اعزام عباسعلی فاریابی به دوره مربیگری بین المللی دانشگاه تربیت بدنی بوداپست مجارستان در سال 1375 و پرویز حق اندیش به دوره مربیگری فرانسه در سال1376. پس از انتخاب سید امیر حسینی به عنوان دبیر کل کمیته ملی المپیک جمهوری اسلامی ایران ایشان جای خود را به مهدی محمدزاده دادند.

در دوره مهدی محمدزاده (1382- 1377) بین المللی کردن فدراسیون شمشیربازی آغاز گردید و هم زمان با کسب کرسی نایب رئیسی آسیا توسط رئیس وقت مسابقات جام جهانی که در اواخر دوره سید امیر حسینی به جای مسابقات دهه فجر برگزار گردید، رشد وسیعی پیدا کرد و فینال های آن در اماکن تاریخی و باستانی بصورت جشنواره برگزار گردید که انعکاس جهانی داشت. این مسابقات در تخت جمشید، چهل ستون، آرامگاه فردوسی، میدان آزادی، ال گلی و نقش جهان برگزار گردید. در این دوره آقای رنه راک ریاست فدراسیون جهانی شمشیربازی وقت دو بار به ایران سفر کرد. این مسابقات در رده جوانان در یزد نیز برگزار گردید و تا حال حاضر نیز ادامه دارد. یکی از رویدادهای مهم این دوره برگزاری دو آزمون بین المللی شمشیربازی در شیراز و تبریز بود و داوران متعددی جهت شرکت در آزمون های بین المللی سایر کشور ها اعزام شدند. برگزاری اولین دوره بین المللی مربیگری شمشیربازی (school Masters) در سال 1381، راه اندازی کنفدراسیون شمشیربازی غرب آسیا به مرکزیت ایران و اعزام امید فرهی و محمدرضا یاقوتی به دوره مربیگری بین المللی دانشگاه تربیت بدنی بوداپست مجارستان نیز از دست آوردهای این دوره بود.

پس از مهدی محمدزاده دکتر فضل الله باقرزاده به سمت ریاست فدراسیون شمشیربازی انتخاب گردید. ایشان نیز در انتخابات کنفدراسیون آسیا پست نایب رئیسی را احراز نمود. کسب چندین پست آسیایی و جهانی و اعزام پیمان فخری به دوره مربیگری بین المللی دانشگاه تربیت بدنی بوداپست مجارستان از نکات قابل توجه این دوره می باشد.

قهرمانان مطرح پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی

محمد شیخ الاسلام، رشید خالقی، عباس شیخ الاسلام، پیمان فخری، پاشا پاشاپور، امیر مهیمن رحیمی، علیرضا سیف زاده، رضا خالقی، علیرضا طاهرخانی، آرش شیخ حسینی، شهرام معصومی، هادی محمدزاده، سهیل خاوندی، رفیع صفت کار و احسان محمدزاده در رشته سابر، حمیدرضا توتونچی، مهدی زنگنه، ساسان مهماندوست، بابک مهماندوست، سیامک فیض عسگری، قدرت رضایی، مرتضی شفیعی، فرهاد رضایی، و شادروان محسن توکلی در رشته اپه، مجید قلی پور، محمد میرمحمدی، کیوان جوانشیر، محمد میرزائی، سیروس فیض عسگری، البرز حیدری، حمید ویسی، علیرضا کهریزی، داوود علیوردی، امید فرهی، امیرحسین شبکه ساز، وحید پاسافر و بابک کزلان طوسی در رشته فلوره.

شمشیربازی چیست ^۱

شمشیربازی ورزشی است مفرح که سرعت، قدرت، استقامت، چابکی و انعطاف پذیری در آن نقش مهمی بازی می کند و با آنچه در فیلم ها دیده می شود اختلاف بسیاری دارد و بعنوان یک هنر رزمی بحساب می آید. در این رشته دو شمشیرباز با نوعی رقص پای چابک و بسیار چشم گیر بر روی یک پیست به اندازه 1.5´ 14 متر به اجرای هنر فردی خود می پردازند. حرکات آنها آنقدر سریع می باشد که ضربه های وارده تنها بوسیله دستگاه الکتریک (آپاره) قابل ثبت می باشد.

فلوره، اپه و سابر سه نوع اسلحه ای هستند که در این رشته ورزشی بکار می رود. و هر ورزشکار معمولا تنها در یکی از این سه رشته مشغول بکار می شود و سعی بر بالا بردن مهارت های تکنیکی و تاکتیکی خود در رشته انتخابی می کند.

ضربه در فلوره و اپه با نوک شمشیر زده می شود، در حالی که در سابر ضربات علاوه بر نوک با لبه تیغه نیز نواخته می شود. هدف قابل قبول برای زدن ضربه در هر سه رشته با هم متفاوت بوده و بازی در کلیه اسلحه ها با دستگاه الکتریک انجام می پذیرد.

ایمنی در شمشیربازی:

ایمنی در این رشته در سطح بسیار بالائی رعایت می شود، بدین ترتیب که بازیکن علاوه بر جلیقه اصلی(وست) یک نیم تنه مخصوصی نیز در زیر آن به تن می کند که هر کدام از آنها دارای مقاومتی معادل 800 نیوتون می باشد. همچنین در رشته فلوره و سابر جلیقه الکتریکی خاصی نیز به تن می کند که حفاظت افزونی برای بازیکن ایجاد می کند. ماسک برای محافظت از سر و دستکش جهت حمایت از دست مسلح از ملزومات اجباری در مبارزه می باشد. ضربات محکم و شدید غیر قانونی بوده و اخطار دارد.

هدف و منظور از بازی:

هدف از بازی این است که بازیکن بتواند 5ضربه موثر (در بازی های دوره ای مقدماتی) یا 15 ضربه موثر (در بازی های حذفی) به حریف وارد سازد، قبل از این که این تعداد ضربه را دریافت نماید. با اصابت هر ضربه یک امتیاز به بازیکن مورد نظر داده می شود.

زمان بازی های شمشیربازی:

مدت زمان بازی های مقدماتی (5 ضربه ای) 3دقیقه مفید بوده، در حالی که بازی های حذفی (15 ضربه ای) در 3 راند 3 دقیقه ای انجام می پذیرد که یک دقیقه استراحت بین هر راند ها به دو بازیکن داده می شود.

فلوره:

نوک شمشیر از یک دستگاه فنر دار بنام پوینت تشکیل شده است که به سیم داخل تیغه شمشیر متصل می شود. سیم بدن بازیکن که زیر وست پوشیده می شود از طریق آستین شمشیر را به قرقره نصب شده در انتهای پیست مرتبط می سازد. این قرقره نیز بنوبه خود به دستگاه الکتریک (آپاره) متصل می شود. چهار چراغ بر روی دستگاه قضاوت وجود دارد، 2 چراغ یکی به رنگ سبز و دیگری به رنگ قرمز می باشد که نشان دهنده ضربات وارده به هدف قانونی می باشد و 2 چراغ دیگر به رنگ سفید که نشان دهنده اصابت ضربه به هدف غیر قابل قبول (سر، دست و پاها) می باشد. یک چراغ رنگی و یک چراغ سفید در جهت هر بازیکن قرار دارد. ضرباتی که با فشار حداقل 500 گرم به هدف حریف اصابت کند باعث روشن شدن چراغ بازیکن زننده ضربه می شود.

اپه:

سابر:

نحوه اجرای حرکات شمشیربازی:

برای کسانی که برای اولین بار به تماشای شمشیربازی می نشینند، دنبال کردن حرکات سریع و برق آسای دو بازیکن برای آنها بسیار دشوار است. برای این که بتوانید بازی شمشیربازی را بهتر درک کنید، سعی کنید تنها روی یک بازیکن تمرکز کنید. بازیکنی که مورد تهاجم (اتک) قرار می گیرد با حرکت دفاع(پاره) تیغه حریف را از خود دور می کند. سپس بازیکن دفاع کننده می تواند پاسخ(ریپوست) خود را اجرا کند. بدین ترتیب دو رقیب حرکات تهاجمی و تدافعی خود را با هم ردوبدل می کنند که به آن سلسله مراتب بازی اطلاق می شود. در فلوره و سابر، داور با اعمال قانون حق تقدم، حرکات را آنالیز می کند و نظر خود را اعلام می کند. اما در اپه چنین قانونی وجود ندارد و هر بازیکنی که ضربه را زودتر بزند امتیاز می گیرد.در نتیجه در صورتی که در اپه هر دو بازیکن در آن واحد به حریف خود ضربه بزنند ضربه دوبل (کدوبل) حاصل می شود که در فلوره و سابر این نوع ضربه دوبل معنایی ندارد.

بازیکنان سعی بر آن می کنند تا فاصله مناسبی با حریف داشته باشند یعنی این که دور از دسترس وی قرار گیرند. آنگاه یکی از دو بازیکن سعی بر شکستن این فاصله می کند تا شانس اجرای یک حرکت تهاجمی را بدست آورد. گاهی اوقات یکی از دو بازیکن حملات کاذبی را اجرا می کند تا عکس العمل های مختلف حریف را بررسی نموده که متعاقبا با حرکات واقعی آنها را فریب داده و ضربه خود را به حریف بزند. همان گونه که به سرعت بازی شمشیربازی عادت پیدا می کنید، تاکتیک ها و استراتژی بازی شمشیربازی برای شما نمایان خواهد شد و درک بهتری از زیبائی، ظرافت و فریبندگی این رشته جذاب ورزشی را بدست خواهید آورد.

_۱ : نوشته عباسعلی فاریابی

_{۲ :} هوشمند الماسی

_{۳ : iranfencing.ir}